الحقّ ، بنيان عجيبى و آثار غريبى است . عقل از مشاهده‌اش حيران است . عمارات اين آتشكده ، همه تو بر توست . غديرى كه اكنون آب از آن مىجوشد و به جدولى كه در كنارش بريده‌اند ، جارى مىگردد ، قريب به آتشكده است . دور تا به دور آن ، خمپ « 1 » آتشكده ، 150 قدم است ؛ عمقش را خدا داناست ؛ خيلى عميقتر از خنب تنگ كرم « 2 » و خمب داربجرد است ؛ كه مذكور شد . وضع آن عمارت : اعظم از همه ، عمارتى است مربّع كه هر يك از طول و عرض درون آن عمارت ، 15 ذرع است و سقف آن ، طاق بلندى است كه ارتفاعش تقريبا 25 ذرع است و از هر چهار سمت اين بقعه ، درى بزرگ هلالى مانند است كه آن درها ، به عمارات ديگر مىروند . نادره : هنوز اثر گچكارى كه به ديوار اندرون آن ايوان نموده‌اند ، باقى است ؛ بلكه بعض از گچبريها كه به طور گل و برگ ساخته‌اند ، برقرار است و جلوى عمارت بزرگ مذكور ، ايوانى بوده است كه پيش طاقش خراب شده است . طول و عرض آن ايوان ، 12 ذرع در 10 ذرع است - يعنى از آنجا كه علامت « ط » است در نقشه تا « ط » ديگر ، 12 ذرع و از علامت « ع » تا « ع » ديگر ، 10 ذرع است - و در اطراف ، نيز عمارات غريبه ، عجيبه است . تمام آن عمارات ، سراپا از سنگ و گچ ساخته شده ، ابدا آجر به كار نرفته ؛ و سنگهاى آن مختلفا از نيم ذرع تا يك چاريك و كمتر مىباشد و در سمت جنوب شرقى آن آتشكده نيز ، در جلو ، ايوانى است كه قدرى از طاق آن خراب گرديده ، طول و عرض اين ايوان هم 12 ذرع در 10 ذرع است و در اين ايوان نيز ، دربهاى هلالى است - يعنى از آنجا كه در نقشه [ 116 f ] ، علامت « ه » نهاده شده - از اين دربها ، داخل عمارت بزرگ مذكور مىشوند و در دو طرف ايوان ، چندين طاق به رديف بوده كه اكنون سقفهاى آنها فرود آمده ؛ بالجمله ، اين آتشكده در كنار شاهراهى واقع شده كه از آن مىروند به سمت بندر بوشهر . زمانى كه در آنجا نشسته و نقشهء آن بنا را برداشته ، مشغول نگاشتن اين اوراق بودم ، ناگاه سوارى چند از آن راه مىگذشتند ؛ يكى از آن جمله ، جناب معالى اياب ،

--> ( 1 ) . پيش از اين ، در اين كتاب چند جا مذكور شده [ است ] كه « خمب » با ميم و باء سه نقطه و « خنب » به نون و به هر دو باء مذكورين و همچنين « خم » بدون باء ، همه صحيح است . ( 2 ) . از توابع فساست كه ذكر آن گذشت .